Ana Sayfa / Bilgi Merkezi / Halat ve Zincir Atma Kriterleri
Teknik RehberÇelik halat ve kaldırma zincirinde tel kopması, çap incelmesi, korozyon ve deformasyon: ISO 4309 esaslı atma kriterleri ve kontrol yöntemi.
Çelik halat, makaralar ve tambur üzerinden geçerken sürekli eğilip düzelir. Her geçiş, telleri hem büker hem birbirine sürter. Buna yükün yarattığı gerilme eklenince halat, ömrü boyunca öngörülebilir biçimde yorulur.
Bu yüzden halatta "kopana kadar kullanma" diye bir yaklaşım yoktur. Halat, belirlenmiş atma kriterlerinden birine ulaştığında değiştirilir. Bu kriterler, halatın hâlâ güvenli taşıma kapasitesi varken müdahale edilmesini sağlar.
Kopan tel sayısı: belirli bir referans uzunlukta (halat çapının katı olarak tanımlanır) sayılan kopuk tel sayısı sınırı aşarsa halat atılır. Sınır, halatın konstrüksiyonuna ve tel sayısına göre değişir.
Çap incelmesi: halat çapı nominal değerinden belirli bir oranın üzerinde incelmişse — bu çoğu zaman iç yapıda çekirdek bozulması demektir.
Korozyon: yüzeydeki pas kadar, tellerin arasındaki iç korozyon da önemlidir. İç korozyon halatı dışarıdan sağlam gösterirken taşıma kapasitesini düşürür.
Deformasyon: kuş kafesi (halatın kabarması), ezilme, düğümlenme, burulma ve yassılaşma. Bunların çoğu tek başına atma nedenidir.
Isı ve elektrik hasarı: kaynak arkı sıçraması veya aşırı ısınma tellerin yapısını bozar; rengi değişmiş bölge atma nedenidir.
| Bulgu | Ne anlama gelir | Karar |
|---|---|---|
| Belirli uzunlukta sınırı aşan kopuk tel | Yorulma ilerlemiş | Halat atılır |
| Çapta belirgin incelme | Çekirdek bozulmuş olabilir | Halat atılır |
| Kuş kafesi / kabarma | İç yapı bozulmuş | Halat derhal atılır |
| Ezilme, yassılaşma | Kesit zayıflamış | Halat atılır |
| İç korozyon belirtisi | Kapasite düşmüş | Halat atılır |
| Isı / ark hasarı | Malzeme yapısı bozulmuş | Halat atılır |
| Zincirde sınır üstü boy uzaması | Malzeme akmış | Zincir komple değişir |
| Baklada çentik veya çatlak | Kırılma riski | Zincir komple değişir |
Sayısal sınır değerleri halat/zincir tipine göre değişir ve ISO 4309 ile imalatçı dokümanından alınır.
Kaldırma zincirinde en belirleyici gösterge boy uzamasıdır. Zincir belirli sayıda bakla üzerinden ölçülür ve orijinal ölçüsüne göre uzama oranı hesaplanır. Uzama, malzemenin akmaya başladığını gösterir.
İkinci başlık bakla çapındaki aşınmadır: baklaların birbirine temas ettiği noktalarda kesit incelir. Ayrıca çentik, çatlak, kesik, kaynak sıçraması ve burulmuş/eğilmiş bakla aranır.
Zincirde bir bakla değiştirilmez — zincir komple değişir. Farklı üreticinin veya farklı sınıfın baklası asla eklenmez.
Halat, kanca en alt konumdayken tamamı görülecek şekilde açılır ve elle (eldivenle) boydan boya taranır. Özellikle makara üzerinden geçen, tambura ilk saran ve kanca takozuna bağlanan bölgeler daha yoğun yıpranır; kontrol buralarda sıklaştırılır.
Bulgular kayıt altına alınır. Kopuk tel sayımı yapılan bölgenin işaretlenmesi, bir sonraki kontrolde ilerlemenin görülmesini sağlar.
Halat veya zincir değişiminde, aynı zamanda makara yuvaları ve tambur kanalları da kontrol edilmelidir: aşınmış bir makara yeni halatı kısa sürede bitirir.
| Terim | Ne anlama gelir? |
|---|---|
| Atma (ıskarta) kriteri | Bir elemanın kullanımdan çıkarılmasını gerektiren ölçülebilir bulgu. |
| Kuş kafesi | Halat tellerinin dışa doğru kabararak kafes görünümü alması. Ani atma nedenidir. |
| Emniyet sarımı | Kanca en alttayken tamburda kalması gereken minimum sarım. |
| Tambur | Halatın sarıldığı silindirik gövde. |
| Makara | Halatın yön değiştirdiği yuvarlanan eleman. Yuvası aşınırsa halatı hızla yer. |
| ISO 4309 | Çelik tel halatların bakım, muayene ve ıskarta kriterlerini tanımlayan standart. |
Gözle günlük kontrol operatörün sorumluluğundadır. Ayrıntılı muayene ise vincin çalışma sınıfına ve kullanım yoğunluğuna göre planlanır; periyodik kontrolde ise her hâlükârda incelenir.
Evet, doğru ürünle ve doğru şekilde yapılırsa. Yağlama hem iç sürtünmeyi hem korozyonu azaltır. Ancak aşırı ve yanlış yağlama toz tutarak zımpara etkisi yaratır.
Kriter sayıdır: belirlenen referans uzunlukta sınırın altındaysa halat kullanılabilir, ama o bölge işaretlenip takibe alınır. Kopuk tel sayısı hızlı artıyorsa sınır beklenmeden değişim planlanır.
Açıklık, tonaj ve kaldırma yüksekliğini yazın — teknik ekibimiz aynı gün dönüş yapsın.
